Stad en heerlijkheid Borculo

Belastingheffing in de Heerlijkheid Borculo

Drie zestiende eeuwse schattingsregisters en de verpondingskohieren van 1646

Home     Weblog   Sitemap    Gebied     Geschiedenis    Inventarissen  Berkel   SSHB    Contact    Colofon    Index
Toelichting

Schattingsregisters
In het Gelders Archief berusten afschriften van drie Borculose schattingsregisters uit de 16e eeuw. Met het woord schatting werd een soort vermogensbelasting aangeduid. Het nevengaande document is een bewerking van de drie schattingsregisters. De transcriptie met uitvoerige toelichting is te vinden in de Kleine Reeks, deel 9 (zie onder "Overige publicaties"). De stadjes Borculo, Eibergen en Lichtenvoorde waren zeer waarschijnlijk vrijgesteld van deze belasting.

Verpondingskohieren
 In 1646 werd voor het eerst in de Gelderse kwartieren op een systematische manier het onroerend goed opgenomen ten behoeve van de belastingheffing. De verponding, een belasting op alle onroerende goederen waaruit inkomsten werden verkregen, werd in 1651 ingevoerd. Van de verpondingskohieren van de Graafschap Zutphen werd door de Zutphense notabele Kreynck een afschrift gemaakt. Die transcriptie is al eerder gepubliceerd. Vanwege de omvang is de transcriptie van het origineel opgesplist in de kleinst mogelijke eenheden, d.w.z. per stad/dorp of buurschap.
Voor een algemene toelichting en een vergelijking tussen het origineel en het afschrift wordt verwezen naar de informatie en literatuur bij het afschrift Kreynck (zie hiernaast) alsmede voor oudere en jongere schattingslijsten, boerderij- en goederenlijsten, gepubliceerd in de Kleine Reeks of in andere literatuur te vinden in de  bibliografie van stad en heerlijkheid Borculo die hier te vinden is.

Bronnen:
 - Schattingsregisters: Gelders Archief, Archief Hof (blok 0.124), inv.nr. 5062-17)
- Originele verpondingskohieren: Gelders Archief, Inventaris van de archieven van de Staten van het Kwartier van Zutphen en hun Gedeputeerden, 1491-1805 (blok 0005), inv.nrs. 302 (Borculo, voogdijen Geesteren en Beltrum); 303 (voogdij Neede, stad Eibergen, voogdij Eibergen).
- Verpondingskohieren afschrift Kreynck: Regionaal Archief Zutphen (foto's van het originele afschrift op de website van het RAZ)

Overige publicaties:
 In de Kleine Reeks, deel 9 (maart 2003) is een transcriptie gepubliceerd van drie zestiende-eeuwse belastingregisters van de heerlijkheid Borculo en het ambt Lichtenvoorde. Het gaat om registers uit 1529, 1553-1554 en 1570-1571. Dit artikel bevat tevens een uitgebreide toelichting en verantwoording.

 

Schattingsregisters uit 1529, 1553-1554 en 1570-1571
(bronbewerking)
 

Verpondingskohier 1646 (origineel):
(transcriptie)
Die stadt ende schependomb van Borckuloe

't Quyer van de huysen, erven ende landerijen onder die voechdije van Giesteren sortierende:
Die buirschap Culsdom of Usper
Die buirschap Eschsijdt
Die buerschap Lempell
Buerschap Over- ende Neder Biel
Buerschap Heur
Die steenstraete Giesteren
Buerschap Gelseler
Buerschap Diek
Die buirschap Haerle

Quoyer van de huysen, erven ende landerijen onder die vooghdie van Beltrum sortierende:
Die erven in die voechdie Beltrum (met vermeldingen uit register 1616-1640)
Die buerschap Lindtvelt
Die buerschap Aevest
Buerschap Swoll
Ende een deel van Aevest bij burgeren ende inwonders van Groenlo gebruickt

Die vaeghdije van Nede in de heerlickheyt Borckeloe:
Het dorp Nede
Die buyrschap Hoente
Buyrschap Nortwijck
Die buyrschap Brammeloe
Die buyrschap Lockhuysen

Quohier van Eybergen ende den Holterhoeck:
Eybergen
Quohier van den Holterhoeck onder Eybergen
Buirschap Olden Eibergen (met oudere en jongere vermeldingen!)
Mallem
Die buirschap Recken
Die buirschap Hupsel

Extra:
Instructie voor de commissarissen tot de opname van de verponding (1643)
Artikel: Belastingheffing in de heerlijkheid Borculo en een register van onroerend
goed van de voogdij Beltrum uit het begin van de 17e eeuw


Verpondingskohier, afschrift Kreynck:
(transcriptie)

  • Verantwoording internetpublicatie; inhoudsopgave, bestuurlijke en kerkelijke indeling 1650-heden

  • Voorwoord, inleiding, vergelijking met het origineel, literatuur en bronvermelding

  • Transcriptie:

  • Stadt en Schependom Borculoe, blz. 1 (fol. 139r)

  • Voogdie van Geesteren, blz. 19 (fol. 144r)

  • Buyrschap Kulsdom oft Usper, blz. 19 (fol. 144r)

  • Buyrschap in Eschsydt, blz. 23 (fol. 145r)

  • Buyrschap Lempel, blz. 26, (fol. 145v)

  • Buyrschap Over- en Neder Biell, blz. 31 (fol. 147r)

  • Buyrschap Heur, blz. 38 (fol. 148v)

  • De Steenstraet Geesteren, blz. 42 (fol. 149r)

  • Buyrschap Gelster, blz. 44 (fol. 150r)

  • Buyrschap Dyck. blz. 51 (fol. 152r)

  • Buyrschap Haerle, blz. 56 (fol. 153r)

  • Voogdie van Beltrum, blz. 61 (fol. 154v)

  • Buyrschap Lindtvelt, blz. 77 (fol. 158v)

  • Buyrschap Aevest, blz. 83 (fol. 160r)

  • Landen uyt de Vooghdie van Beltrum gepacht van Burgeren in Ingesetenen der Stadt Groenloe, blz. 89 (fol. 161v)

  • Dorp Nede, blz. 93 (fol. 162v)

  • Buyrschap Hoente, blz. 103 (fol. 164v)

  • Buyrschap Noortwijck, blz. 110 (fol. 166v)

  • De tweede helfte van Noortwyck, blz. 115 (fol. 167v)

  • Buyrschap Brammeloe, blz. 120 (fol. 169r)

  • Buyrschap Lockhuisen, blz. 123 (fol. 170r)

  • Eijbergen, blz. 127 (fol. 171r)

  • Holterhoeck, blz. 139 (fol. 174r)

  • Olden Eijbergen, blz. 140 (fol. 174v)

  • Buyrschap Mallum, blz. 146 (fol. 176r)

  • Buyrschap Recken, blz. 152 (fol. 177r)

  • D 'andere sijdt van Recken, blz. 157 (fol. 179r)

  • De buyrschap Hupsel, blz. 153 (fol. 180r)

  • Index (volgt nog)