Alle berichten van Stad en Heerlijkheid Borculo

De maker en eigenaar van deze website is Bennie te Vaarwerk. Ik wilde in 1999 met mijn onderzoek naar de geschiedenis van stad en heerlijkheid Borculo op het internet aanwezig zijn, om daarmee meer bekendheid te krijgen voor de geschiedenis van dit gebiedje op de grenzen van Münster, Utrecht en Gelderland.

De nieuwe N18, Olden Eibergen en markenstenen Mallem en Hoonte

In het blad Cobouw van 22 april 2010 was te lezen dat het Kabinet het project N18, de nieuwe en deels aan te passen weg tussen Enschede en Varsseveld, heeft toegevoegd aan de lijst met projecten die met “soepeler” regels versneld van de grond moeten komen. Hiervoor is het Besluit uitvoering Crisis en herstelwet uitgebreid. Vooral menig Eibergenaar snakt naar de aanleg van de nieuwe weg die het centrum moet ontlasten van het drukke verkeer op de “Twenteroute” die er nu nog doorheen loopt. Dit bericht moet liefhebbers van de Eibergse geschiedenis zorgwekkend in de oren klinken.
In het ontwerp, zoals dat nu voorligt, is rekening gehouden met het behoud van de Hupselse Es, een archeologisch zeer waardevolle es. Er is echter geen rekening gehouden met de Oldeneibergse Es, waar de weg dwars doorheen gaat. Deze es en de weiden ten noorden daarvan tot aan de Berkel bevatten voor de vxf3xf3rgeschiedenis van Eibergen mogelijk uiterst belangrijke sporen. Niet voor niets heet de buurschap Olden Eibergen. Volgens de overlevering moeten we in de buurt van boerderij Baak de bakermat van Olden Eibergen zoeken. Op een kaart, die notaris Ter Braak aan het begin van de twintigste eeuw eens te leen had  uit Worms (!) (Heuvel, Gids voor Eibergen en Groenlo, pag. 96), is er in die omgeving sprake van een kasteel Vorewerck bij Eibergen. Het zou gestaan hebben “aan den Berkeloever nabij de tegenwoordige boerderij Baak”. In die omgeving bestaat er ook een perceel met de naam “Kerkhof”. Direct aan de oostzijde van de Stokkersweg, lag ooit de molenkolk van de Hof te Vaarwerk, nu herkenbaar als een bult die ontstaan is doordat de molenkolk dichtgegooid is met het Eibergse huisvuil. Kortom, we hebben hier te maken met een gebied dat archeologisch van groot belang lijkt te zijn en zorgvuldig onderzoek waard is. Het lijkt er in ieder geval op dat de nieuwe N18 midden over het perceel met de naam Kerkhof loopt. Daarnaast wordt de Oldeneibergse Es ook visueel zwaar aangetast doordat de Borculoseweg door middel van een viaduct over de nieuwe weg geleid wordt.
Verder naar het noorden toe, bij het Sportpark de Bijenkamp, dreigt er gevaar voor de historische markenstenen die de buurschappen Mallem (Eibergen) en Hoonte (Neede) van elkaar scheiden, nu de nieuwe weg ten noorden van dat park geleid wordt.
Voor allen die de Eibergse geschiedenis ter harte gaat luidt daarom ook het devies voor de komende maanden en jaren: alle hens aan dek!

Please follow and like us:

Pastoor Joannes Henricus Hofman, 1837 – 1910

“Herdenken is een plicht der dankbaarheid” schreef meester H.W. Heuvel eens. Aan hem heeft het niet gelegen dat in het afgelopen jaar 2009 geen aandacht is geschonken aan het feit dat 500 jaar geleden de parochie Borculo werd opgericht door de bisschop van Mxfcnster. Die parochie was niet veel groter dan het stadsgebied. De kapel was tot dan toe een filiaal van de kerk van Geesteren. Gelijktijdig met de oprichting van de parochie Borculo werd het kasteel van Borculo losgemaakt uit het oude parochieverband met Eibergen en aan de nieuwe parochie toegevoegd. De buurschap Dijcke kerkte vanouds onder Groenlo en behoorde dat ook na 1509 nog te doen. Nog aan het eind van de 16e eeuw wordt Dijcke genoemd als liggend in het kerspel Groenlo. De oude scheiding tussen de kerspelen Geesteren (Borculo), Eibergen en Groenlo werd gevormd door de Leerinkbeek.
Ik kwam hier op, omdat het op 14 november 2010 een eeuw geleden is dat de op 21 juni 1837 op de Hof te Beltrum, alias Hofman, geboren pastoor Jan Hendrik Hofman te Schalkwijk overleed. Hij heeft zich zeer verdienstelijk gemaakt voor de geschiedenis van de katholieke kerk, de regionale geschiedenis en de genealogie van adellijke en boerenfamilies. Hij was van meet af aan betrokken bij het tijdschrift Archief voor het Aartsbisdom Utrecht (AAU) en was vanaf de oprichting ook bestuurslid van de Vereniging Gelre, de provinciale historische vereniging in Gelderland. Voor de geschiedenis van de heerlijkheid Borculo heeft hij grote betekenis gehad, doordat hij de eerste is geweest die de geschiedenissen van de kerk van Borculo en de kapel van Rekken op wetenschappelijke wijze heeft beschreven in het genoemde tijdschrift. Deze bijdragen zijn nog steeds onovertroffen. Dat de protestantse kerk van Rekken thans “Antoniuskerk” wordt genoemd, is aan hem te danken. Want de Eibergse historicus Hendrik Odink baseerde zich voor zijn geschiedenis van de Rekkense kerk sterk op Hofmans onderzoek. Slechts een gering aantal van zijn onderzoekwerk is gepubliceerd. Zijn betekenis reikt veel verder dan de heerlijkheid Borculo, waartoe ik mij hier beperk. Hofman kreeg gemakkelijk toegang tot allerlei kerk- en huisarchieven. Ook in de archieven van de protestantse kerken was hij thuis. Zijn notities, op knipsels, enveloppen, krantenpapier etc., uit het door hem bestudeerde materiaal zijn bewaard gebleven in de collectie Rijssenburg, in de wandeling ook wel genoemd naar de belangrijkste verzamelaar, de collectie Hofman. Hofman had ook gevoel voor de betekenis van de overlevering. Zo tekende hij in Eibergen uit de mond van pastoor Ellerbeck, zoon van de Eibergse arts van die naam, op dat er bij de protestantse kerk in de tijd vxf3xf3r de Reformatie een vrouwenklooster heeft gestaan. Zijn uitspraak: “de overlevering behoeft slechts de toets van het onderzoek om als waarheid te schitteren”, gaat in dit geval echter niet op. De gemeente Berkelland zou er goed aan doen dat bij een eerstvolgende gelegenheid van straatnaamgeving, een straat wordt genoemd naar deze belangrijkste historische onderzoeker uit die gemeente, bij voorkeur in Beltrum of Eibergen (waar hij ook kapelaan is geweest).

De collectie Rijssenburg kan worden ingezien in het Utrechts Archief: www.hetutrechtsarchief.nl

Please follow and like us:

Drie vernieuwde en aangevulde indexen

Vandaag (2 mei 2010) zijn enkele vernieuwde alfabetische indexen op het oud-rechterlijk archief van stad en heerlijkheid Borculo op www.heerlijkheidborculo.nl geplaatst. Tegelijkertijd  zijn hieraan de indexen originele volgorde toegevoegd. Het betreft:

Inv.nr. 390. Losse minuten van akten in het protocol van opdrachten voor het stadgericht, 1697-1733
(Indexnr. 390-II).
N.B. Het origineel wordt in het Gelders Archief niet meer ter inzage gegeven.
Inv.nr. 391. Losse minuten van akten in het protocol van opdrachten voor het stadgericht, 1799-1811.
(Indexnr. 391-I)

Inv.nr. 412. Protocol van opdrachten en bezwaren voor het landgericht/protocol van affectatie van de
heerlijkheid/drostambt Borculo. Bevat tevens het protocol van opdrachten voor het
stadgericht.
N.B. 1. Affectatie = verlening van toestemming tot het beschikken over goederen en
middelen.
2. Het origineel wordt in het Gelders Archief niet meer ter inzage gegeven.

Please follow and like us:

24 april 2010 Nieuwe indexen ORA Borculo

Vandaag zijn drie vernieuwde indexen op www.heerlijkheidborculo.nl geplaatst. Het betreft:
Inv.nr. 378. Protocol van opdrachten voor het stadgericht,1682-1689.
Inv.nr. 379. Protocol van opdrachten voor het stadgericht, 1689-1697.
Voor de periode 1697-1701 zie protocol van opdrachten voor het landgericht, inv.nr. 410.
Inv.nr. 380. Protocol van opdrachten voor het stadgericht, 1701-1716.

Please follow and like us:

Ottensteins leenregister

Door het huwelijk van Otto van Bronckhorst, heer van Borculo, in 1418 met Agnes van Solms, erfdochter van Henrick van Solms, heer van Ottenstein, verkreeg hij 238 lenen. Deze kwamen in de leenadministratie van Bronkhorst en Borculo terecht als “Solmse” lenen. Een in de eerste decennia van de zeventiende eeuw vervaardigd afschrift kwam terecht bij de processtukken over Borculo in het geschil van graaf Joost van Limburg en Bronkhorst met de vorstbisschop van Muenster. Het bevat gegevens over talloze leengoederen in Geesteren, Neede, Eibergen, Groenlo, Aalten, Winterswijk en vele andere plaatsen aan deze en gene zijde van de huidige rijksgrens. De publicatie op www.heerlijkheidborculo.nl (Borculose sprokkels) is een transcriptie van dit zeventiende eeuwse afschrift.

Please follow and like us: