Stad en Heerlijkheid Borculo

Neede
Neede was een van de vier voogdijen van de heerlijkheid Borculo. Zo'n voogdij was een bestuursdistrict. Aan het hoofd stond een door de heer van Borculo benoemde voogd. Hij had een uitvoerende en administratieve taak. De voogd was een klein beetje burgemeester, maar meer nog veldwachter, deurwaarder en toezichthouder. Het was een baantje waarmee in de regel een lid van een belangrijke plaatselijke familie begiftigd werd. In de zestiende en  zeventiende eeuw werd de functie vaak vergeven aan leden van de lagere adel of aan nazaten van bastaardfamilies zoals de van Bronkhorsten. Pas in de loop van de zeventiende eeuw kwam de functie open te staan voor niet-adellijke families.

De voogdij Neede bestond uit het dorp Neede en de buurschappen Hoonte, Noordijk, Lochuizen en Brammelerbroek. Ook de Ruwenhof, vlakbij het dorp Neede, werd wel eens aangeduid als buurschap.

De Hervormde kerk van Neede, eertijds toegewijd aan de heilige Caecilia. Van de Middeleeuwse kerk rest alleen nog de toren. De kerk is halverwege de negentiende eeuw afgebroken wegens bouwvalligheid en vervangen door een nieuw gebouw, dat in 1945 op zijn beurt na een brand werd vervangen door het huidige.
Bij de afbraak van de Middeleeuse kerk kwam een groot aantal muurschilderingen onder de witkalk tevoorschijn. Deze schilderingen zijn beschreven door ds. Wansleven, waardoor we toch een beeld krijgen van de rijkdom die deze kerk eens kenmerkte. Hendrik Odink heeft er een artikel gewijd. Het patronaatsrecht van de kerk van Neede kwam toe aan het Munsterse nonnenklooster Überwasser (Maria Transaquas). De heren van Borculo, als pachters van de eveneens aan het klooster toebehorende hof te Neede, hebben het in de loop van de Late Middeleeuwen weten te bemachtigen, waardoor ook in Neede de Borculose invloed groter werd.

 

De voogdij Neede was kleiner dan de oudere bestuurseenheid: het kerspel Neede. Het kerspel, of het gebied dat tot een bepaalde kerk of parochie behoorde, bestond behalve uit de hiervoor genoemde buurschappen, ook uit de buurschappen Markvelde in het gericht Diepenheim, provincie Overijssel, en de buurschap Gelselaar, die door de heer van Borculo aan de voogdij Geesteren werd toegevoegd. Overigens heeft Markvelde in wereldlijk opzicht geen deel uitgemaakt van Neede. Opvallend is de positie van de vorstbisschop van Munster, die er de belangrijke hof Kagelink bezat. Deze hof moet na 1379 volledig in handen gekomen van de bisschop van Utrecht. Er kan een samenhang zijn met de persoon van de bisschop: bisschop Floris van Wevelikhoven van Munster werd in 1379 benoemd tot bisschop van Utrecht.

Uit de voogdij Neede is in 1811 de gemeente Neede ontstaan.