Afscheid – I

‘Alles hef ziene tied’. Nu mijn tijd er bijna op zit en ik mijn resterende leef-tijd goed verzorgd mag doorbrengen in het prachtige hospice Erve Kleinsman in de buurschap Langelo onder Haaksbergen is het tijd voor een terugblik op de zaken die mij in mijn vrije tijd zo lang hebben beziggehouden.

Endskamer hospice erve Kleinsman in Langelo onder Haaksbergen

Genealogie
Ruim 20 jaar leef ik nu met kanker. In 2012 werd duidelijk, dat het ging om een zeldzaam voorkomende vorm van erfelijke kanker, nl. het syndroom van Muïr-Torre. Dankzij goede medische zorg in Winterswijk en Enschede heb ik het zo lang kunnen volhouden. Dat buikkankers al lang in familie zitten was me ook al uit genealogisch onderzoek duidelijk geworden, want in het gemeentearchief van Eibergen zijn veel medische verklaringen van overlijden bewaard gebleven.. Mijn grootvader van vaders zijde en mijn grootmoeder van moeders zijde zijn beide overleden aan vormen van buikkanker. Mijn grootmoeder overleed er in 1927 op 39-jarige leeftijd aan, nog geen half jaar na de geboorte van haar zesde kind. Het was de leeftijd waarop ik voor het eerst met kanker werd geconfronteerd. Hoe vreselijk moet haar levenseinde wel niet zijn geweest.

De weduwe Butz-Revehorst (‘Bots-meuje’) in 1918 met haar beide kinderen, Hendrik en Dina. Overgrootmoeder Butz zou haar beide kinderen overleven,

Mijn moeder heeft haar moeder niet gekend, ze was anderhalf jaar bij haar overlijden. Ze heeft later wel eens verzucht ‘Ik wolle dat ik nog iemand e-kend hadde, dee moder nog e-kend hef’.  Hoe belangrijk dat voor haar was, bleek vele tientallen jaren later toen ik met moeder op bezoek was in het zustershuis in Boxmeer, waar de vrouw begraven lag, die voor haar als een tweede moeder was, een nichtje van grootvader die tijdelijk voor zijn kinderen zorgde na de dood van grootmoeder. Dit nichtje is later ingetreden bij de Zusters van Boxmeer, maar overleed daar in de oorlogsjaren. Toen mijn moeder hoorde dat het graf er nog was hield niemand en niets haar tegen, hoewel ze zeer slecht ter been was, naar dat graf te lopen.

Stamboomonderzoek had al vroeg mijn interesse, ook al was er thuis bepaald geen traditie op dat gebied. In de familie van mijn vaderskant leefden weinig verhalen. Vele jaren later kwam ik er door min of meer toevallige vondsten er achter, dat daarvoor misschien wel een reden was, namelijk een doodgezwegen kind van mijn overgrootvader uit een voorechtelijke relatie met wat toen een dienstmeid heette. Ik heb nog eens geprobeerd uit te zoeken wat er van dat kind, een zoon, geworden is, maar het spoor liep helaas dood in het Ruhrgebied.

Mijn geboortehuis, erve Nieuw Biezebeek, ca. 1996.

Ik ben in 1958 geboren op het erve Nieuw Biezebeek, dat in 1932/33 afgesplitst was van het oude erve Biezebeek (of in het dialect: Beezebekke). Daar heb ik mijn jeugd doorgebracht en ben er zelfs nog een tijdje boer geweest, een beroep waar ik niet geschikt voor was en ook geen opleiding voor heb gehad.

Onze tak van de familie had het erve Biezebeek in 1822 aangekocht. In 1839 trouwde mijn betovergrootvader Antoni Johannes te Vaarwerk en werd landbouwer op Biezebeek, dat hij van zijn ouders had meegekregen. In 1848 liet hij de boerderij verstenen. De sluitsteen in de boog boven de ‘nendeure’ getuigt daar nog steeds van.

De sluitsteen in de boog boven de inrijdeuren van het erve Biezebeek in Olden Eibergen.

De Biezebeek is een oud erf dat in de inkomstenregisters van het Münsterse klooster Überwasser al in de 11de eeuw genoemd wordt. Zijn naam heeft het wel te danken aan de ligging nabij de Berkel of een oude tak daarvan. Rond dit ouderlijk en voorouderlijk erfgoed, dat tot in de 16e eeuw een bezit was van het klooster Überwasser in Münster en waarvan vervolgens tot 1820 de heer van Borculo eigenaar was, bestaat een aardige overlevering, die ik in 1997 gebruikt heb om mijn verhuizing naar het dorp Eibergen mee te ‘versieren’:

Beezebekke, redt oew!
“De boerderij de Beezebekke lag in de buurt van de Berkel en raakte bij hoog water nogal eens geïsoleerd. Op een dag was de boer op de Beezebekke ziek geworden. De dokter moest erbij komen. Maar helaas, door het hoge water in de Berkel kwam de geneesheer niet verder dan de Stokkersbrug. Hij moest rechts­omkeert maken, maar niet nadat hij uit de verte naar de zieke boer en zijn familie had geroepen: ‘Beezebekke, redt oew!'”

Vanaf de entree tot het erf Biezebeek had je tot voor kort dit zicht op het erf of de hof te Vaarwerk (voorhuis, rode pannen, met uitbouw, hier in het algemeen de ‘endskamer; genoemd) aan de zuidzijde van de Berkel. Op enkele tientallen meters vanaf de inmiddels voormalige erftoegang loopt sinds enige maanden de nieuwe N18 (mei 2018)

Vaarwerk
Staand bij de Biezebeek zie je in zuidelijke richting aan de overzijde van de in een dal liggende rivier de Berkel, het erve of hof te Vaarwerk (of in het Eibergse dialect: Vaarwark), de volgende schakel die mij in mijn geschiedenishobby heeft beziggehouden. Dat die boerderij, mijn eigenlijke stamhuis, zoveel lokale en ook regionale geschiedenis met zich meedroeg kon ik in de jaren ’70 niet bevroeden. Aan deze eenvoudige boerderij is een lange en goed gedocumenteerde geschiedenis verbonden, die vanaf ca. 1340 tot midden 19de eeuw nauwkeurig te volgen is. Ik bedoel dan niet de stamboom, maar de geschiedenis van dat erf als een van de grote hoven van het kapittel van het Stift Vreden in Duitsland, met tientallen hofhorige erven, een eigen hofrecht en hofrechtspraak. Indertijd heb ik er een dik boek over geschreven en sommige bronnen later op mijn website www.heerlijkheidborculo.nl gepubliceerd.

Parochiekerk (St.-Georg) en Stiftskerk (St.-Felicitas) in Vreden, Felicitas was de patrones van het Stift.
De ingang van de crypte onder het hoogkoor van de Stiftskerk in Vreden.

 

 

 

Mijn interesse in de geschiedenis van de Berkel werd versterkt door een vermelding in het goederenregister van de graaf Von Dahl, als heer van Diepenheim uit 1188 (datering is met vraagtekens omgeven). Daarin is sprake van het recht van zwanendrift van de heer van Diepenheim op de wateren vanaf de (water)molen Vaarwerk bij Eibergen tot aan Goor en Lochem.

Vanaf ca. 1340 tot het uitsterven in het midden van de zestiende eeuw waren de heren van Wisch eigenaren van de hof te Vaarwerk. Eigenlijk hadden ze de hof als erfelijk pachtgoed in leen van het kapittel van het Stift Vreden. Na hun uitsterven vererfden de heerlijkheid Wisch en de hof te Vaarwerk op de graven van Limburg-Stirum. Omdat deze familie in 1615/1616 ook Borculo en Lichtenvoorde verwierf werd mijn toch al bestaande interesse in de geschiedenis van stad en heerlijkheid Borculo verder versterkt, alsmede in die van het kwartier of de graafschap Zutphen, waarbinnen Borculo een vrije heerlijkheid was, zoals ook Lichtenvoorde, Bredevoort, Wisch en de graafschap Bergh die status hadden.

Over mijn belangstelling voor de geschiedenis van stad en heerlijkheid Borculo in een (hopelijk) volgend blog meer.

Haaksbergen, op ’t erve Kleinsman, voorheen Klein Langelo, 4 september 2018, Bennie te Vaarwerk

 

 

 

 

 

 

 

Zoekmachine op pagina ‘Indexen ORA Borculo’

Om het zoeken op de website, in het blog en alle daar onder hangende bestanden te vergemakkelijken is in de pagina ‘Indexen ORA Borculo’ een nieuwe zoekmogelijkheid ingebouwd. Hierdoor kunnen nu ook de pdf-bestanden, waaronder de indexen op het oud-rechterlijk archief, de verpondingskohieren e.d. gemakkelijker doorzocht worden.

Nieuwe website

Het heeft wel wat moeite gekost, maar hier is hij dan: de nieuwe website over de geschiedenis van Stad en Heerlijkheid Borculo. Met dank aan Ebbersmedia in Lichtenvoorde. Het was nodig en er is het nodige veranderd:

  • Het blog met de nieuwsberichten is nu geïntegreerd in de website;
  •  De menustructuur is vereenvoudigd;
  • Veel verouderde informatie kon weggelaten worden, waaronder het grootste deel van de bestuursinformatie van de Stichting Stad en Heerlijkheid Borculo;
  • Aan de site is (voorlopig) een forum toegevoegd, waarop belangstellenden met elkaar kunnen discussiëren en eventueel om ondersteuning of hulp vragen bij onderzoek;
  • Verder is de bezem gehaald door de hoeveelheid links en wordt er ook niet ge-deep-linkt (en andersom verwacht ik dat ook niet).
  • Het tot nu toe wat stiefmoederlijk bedeelde Lichtenvoorde heeft een eigen subpagina op de hoofdpagina Geschiedenis>Gebied gekregen, evenals de Stad Borculo en Stad en Voogdij Eibergen. De andere voogdijen (Geesteren, Neede en Beltrum) volgen nog.
  • De pagina ‘Borculose sprokkels’ is nu een subpagina van van de hoofdpagina Bronnen en literatuur. De pagina is flink uitgedund, want veel bronbewerkingen konden bij één van de andere hoofdpagina’s/thema’s ondergebracht worden. De pagina neigt een pagina ‘diversen’ te worden, of, om in klassieke inventarisatietermen te spreken, een rubriek te worden met de titel ‘stukken waarvan het verband met het archief nog niet is gebleken’.

De nieuwe website is nu nog meer bedoeld om belangstellenden in de geschiedenis van het gebied van Stad en Heerlijkheid te voorzien van informatie. Dat kunnen de indexen op het oud-rechterlijk archief van Stad en Heerlijkheid, historische artikelen, bronnenpublicaties, bronbewerkingen en/of foto’s zijn. Want hét uitgangspunt dat mij al die jaren gedreven heeft, wijzigt niet: de geschiedenis van Stad en Heerlijkheid Borculo gaat allen wat aan die in dat gebied wonen en in de geschiedenis van het geheel of de een van de onderdelen geïnteresseerd zijn.
Een ander uitgangspunt bij de ‘hervorming’ (om maar eens een eufemisme te gebruiken) van de website was, dat wat anderen beter en mooier kunnen, niet op deze website herhaald of overtroffen hoeft te worden. Dat betekent dat men hier vergeefs zal zoeken naar min of meer systematisch gedigitaliseerde archieven.  Dat is de corebusiness van de archiefdiensten. Genealogen worden ook uitstekend bediend door die diensten, met name het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers en het Gelders Archief, én door Genealogiedomein (in de Achterhoek).
Is alles gelukt? Nee. Grote pdf-bestanden moeten nog ge-uploadet worden en flink een aantal pagina’s moeten nog bewerkt worden. Sommige pagina’s keren niet terug als webpagina  maar als pdf-bestand. Dat gaat o.a. gelden voor de boerderijen.
Het kan zijn dat u informatie mist en/of vragen/suggesties hebt, dan kunt u behalve via het contactformulier ook gewoon naar mij blijven e-mailen:   info@heerlijkheidborculo.nl,

Bennie te Vaarwerk

Screenprint oude blog
Screenprint van het oude blog met laatste blogbericht.
Screenprint oude website 13082014
Screenprint van de laatste homepage van de oude website.

Keuzes maken

Afgelopen zomer kreeg ik opnieuw te maken met tegenslag in de gezondheid. Dat was een reden om keuzes te maken die al te lang waren uitgesteld. Eén daarvan is dat ik het secretariaat van de Stichting Stad en Heerlijkheid Borculo met onmiddellijke ingang heb neergelegd, wat niet betekent dat ik me niet meer bezig zal houden met de geschiedenis van dat gebied. Integendeel. Zo blijf ik betrokken bij het indiceringsproject voor het oud-rechterlijk archief van Stad en Heerlijkheid en het onderhoud en beheer van de website. Verder heb ik besloten de komende tijd te gaan investeren in het schrijven van een geschiedenis van Stad en Heerlijkheid Borculo tot 1811. De donateurs van de  Stichting Stad en Heerlijkheid Borculo zullen door het bestuur schriftelijk geïnformeerd worden over de ontstane situatie en hoe men verder gaat.
Mij rest op deze plek niets anders dan de donateurs dank te zeggen voor het jarenlange in mij gestelde vertrouwen. Ik hoop hen en vele andere geïntersseerden via de website www.heerlijkheidborculo.nl en t.z.t. door middel van een boek op de hoogte te houden van datgene wat mij nog steeds erg bezighoudt, nl. de geschiedenis van dit mooie en historisch zeer interessante gebied in de noordoostelijke Achterhoek.

Bennie te Vaarwerk

Update computer in Bibliotheek Borculo

Na de totstandkoming van de samenwerking met het Historisch Informatiepunt in de Borculose bibliotheek, is de software voor het leesapparaat vernieuwd en is die bovendien nu ook Nederlandstalig. Vandaag is een offlineversie van de website op de computer in de bibliotheek geplaatst, inclusief alle indexen op het oud-rechterlijk archief. Helaas werken niet alle links in deze versie. Elders in de bibliotheek staan internetcomputers, waardoor men toch in de gelegenheid wordt gesteld zich op de hoogte te stellen van de actuele stand van zaken.